غول‌های فناوری میلیون‌ها دلار به اپراتورهای صفحات کلیک می‌پردازند و از خراب شدن اکوسیستم‌های اطلاعاتی در سراسر جهان حمایت مالی می‌کنند.
میانمار، مارس 2021.
یک ماه پس از سقوط حکومت دموکراتیک.
ویدئوی لایو فیسبوک صدها نفر را در اعتراض به کودتای نظامی در خیابان های میانمار نشان داد.
در کشوری با کمی بیش از 54 میلیون نفر، نزدیک به 50000 اشتراک و بیش از 1.5 میلیون بازدید داشت.
ناظران که قادر به دیدن وقایع روی زمین نبودند، از این فیلم به همراه صدها فید زنده دیگر برای ردیابی و مستندسازی وضعیت در حال وقوع استفاده کردند. (MIT Technology Review نام و تصاویر پوسترها را محو کرد تا ایمنی آنها را به خطر نیندازد.)
اما کمتر از یک روز بعد، همان ویدیو دوباره چندین بار پخش شد و هر کدام همچنان ادعا می‌کردند که زنده هستند.
در میانه یک بحران سیاسی عظیم، دیگر راهی برای تشخیص اینکه چه چیزی واقعی است و چه چیزی نیست وجود نداشت.

بر اساس داده‌های CrowdTangle، ابزاری که توسط فیس‌بوک اداره می‌شود، در سال 2015، شش وب‌سایت از 10 وب‌سایت میانمار که بیشترین تعامل را در فیس‌بوک داشتند، از رسانه‌های قانونی بودند. یک سال بعد، فیس‌بوک (که اخیراً به متا تغییر نام داد) دسترسی جهانی به مقالات فوری را ارائه داد، برنامه‌ای که ناشران می‌توانند از محتوای خود برای کسب درآمد استفاده کنند.
یک سال پس از عرضه، ناشران قانونی تنها دو ناشر از 10 ناشر برتر فیس بوک در میانمار را به خود اختصاص دادند. تا سال 2018، آنها به صفر رسیدند. در عوض تمام این تعامل به وب‌سایت‌های اخبار جعلی و طعمه کلیک می‌کرد. در کشوری که فیس بوک مترادف با اینترنت است، محتوای کم درجه بر دیگر منابع اطلاعاتی غلبه کرد.
در جریان این تخریب سریع محیط دیجیتال میانمار بود که یک گروه شبه نظامی از روهینگیا – یک اقلیت قومی عمدتا مسلمان – در آگوست 2017 به تعدادی از اعضای نیروهای امنیتی حمله کردند و آنها را کشتند. در حالی که پلیس و ارتش شروع به سرکوب روهینگیا کردند. و تبلیغات ضد مسلمانان را به اجرا درآورد، مقالات اخبار جعلی با سرمایه گذاری بر این احساسات در فضای مجازی پخش شد. آنها ادعا می کردند که مسلمانان مسلح هستند، آنها در حال جمع شدن در گروه های 1000 نفری هستند، آنها در این گوشه هستند که می آیند شما را بکشند.
امروز هنوز مشخص نیست که آیا اخبار جعلی عمدتاً از سوی بازیگران سیاسی منتشر شده است یا از سوی افراد دارای انگیزه مالی. اما در هر صورت، حجم انبوه اخبار جعلی و طعمه‌های کلیکی مانند سوختی بر آتش تنش‌های قومی و مذهبی به‌طور خطرناکی عمل کرد. این امر افکار عمومی را تغییر داد و درگیری را تشدید کرد، که در نهایت به مرگ 10000 روهینگیا، بر اساس برآوردهای محافظه کارانه، و آواره شدن 700،000 نفر دیگر منجر شد.
در سال 2018، تحقیقات سازمان ملل متحد نشان داد که خشونت علیه روهینگیا یک نسل کشی است و فیس بوک "نقش تعیین کننده" را در این جنایات ایفا کرده است. ماه‌ها بعد، فیس‌بوک اعتراف کرد که «برای کمک به جلوگیری از استفاده از پلتفرم ما برای ایجاد تفرقه و تحریک خشونت آفلاین» به اندازه کافی تلاش نکرده است.
طی چند هفته گذشته، افشاگری‌های فیس‌بوک Papers، مجموعه‌ای از اسناد داخلی ارائه شده به کنگره و کنسرسیومی از سازمان‌های خبری توسط افشاگر فرانسیس هاوگن، آنچه را که گروه‌های جامعه مدنی برای سال‌ها گفته‌اند، مجدداً تأیید کرده است: تقویت الگوریتمی محتوای تحریک‌آمیز فیس‌بوک. همراه با شکست در اولویت دادن به تعدیل محتوا در خارج از ایالات متحده و اروپا، به گسترش سخنان نفرت انگیز و اطلاعات نادرست دامن زده است و به طور خطرناکی کشورهای جهان را بی ثبات کرده است.
اما یک قطعه مهم در داستان گم شده است. فیس بوک فقط اطلاعات غلط را تقویت نمی کند.
این شرکت نیز در حال تامین مالی آن است.
بررسی فناوری MIT تحقیقات بر اساس مصاحبه‌های کارشناسان، تجزیه و تحلیل داده‌ها و اسنادی که در مقالات فیس‌بوک گنجانده نشده‌اند، نشان می‌دهد که فیس‌بوک و گوگل میلیون‌ها دلار آگهی به بازیگران کلیکی پرداخت می‌کنند که به وخامت اکوسیستم‌های اطلاعاتی در سراسر جهان دامن می‌زند.
فیس بوک برنامه مقالات فوری خود را در سال 2015 با تعداد معدودی از ناشران آمریکایی و اروپایی راه اندازی کرد. این شرکت این برنامه را به عنوان راهی برای بهبود زمان بارگذاری مقاله و ایجاد تجربه کاربری نرم‌تر اعلام کرد.
الگوریتم های هوش مصنوعی این شرکت به آن عادت سیری ناپذیری برای دروغگویی و سخنان نفرت انگیز داد. حالا مردی که آنها را ساخته است نمی تواند مشکل را حل کند.
این فروش عمومی بود. اما این حرکت به راحتی دلارهای تبلیغاتی گوگل را نیز به ارمغان آورد. قبل از Instant Articles، مقالات ارسال شده در فیس بوک به مرورگر هدایت می شدند، جایی که در وب سایت خود ناشر باز می شدند. ارائه‌دهنده تبلیغات، معمولاً Google، هر بازدید یا کلیکی از آگهی را نقد می‌کند. با طرح جدید، مقالات مستقیماً در برنامه فیس بوک باز می شوند و فیس بوک صاحب فضای تبلیغاتی می شود. اگر یک ناشر شرکت کننده از طریق شبکه تبلیغاتی فیس بوک به نام شبکه مخاطبان نیز کسب درآمد را انتخاب کرده بود، فیس بوک می توانست تبلیغات را در داستان های ناشر وارد کند و 30 درصد از درآمد را کاهش دهد.
Instant Articles به سرعت مورد توجه گروه اصلی ناشران اصلی اصلی خود قرار گرفت. برای آنها، پرداخت ها در مقایسه با سایر اشکال موجود درآمدزایی به اندازه کافی بالا نبود. اما این برای ناشران در جنوب جهانی که فیس بوک شروع به پذیرش آنها در این برنامه در سال 2016 کرد ، صادق نبود. در سال 2018، این شرکت گزارش داد که 1.5 میلیارد دلار به ناشران و توسعه دهندگان برنامه (که همچنین می توانند در شبکه مخاطبان شرکت کنند) پرداخت کرده است. تا سال 2019، این رقم به چندین میلیارد رسیده بود.
در اوایل، فیس بوک کنترل کیفی کمی بر روی انواع ناشرانی که به برنامه ملحق می شدند، انجام می داد. طراحی این پلتفرم همچنین به اندازه کافی کاربران را برای ارسال محتوای یکسان در صفحات فیس بوک جریمه نمی کرد – در واقع به این رفتار پاداش می داد. ارسال یک مقاله در چندین صفحه می‌تواند تعداد کاربرانی را که روی آن کلیک کرده‌اند و درآمد حاصل از تبلیغات را دوبرابر کند.
مزارع Clickbait در سرتاسر جهان از این نقص به عنوان یک استراتژی استفاده کردند – استراتژی که هنوز هم امروزه از آن استفاده می کنند.
یک مزرعه یک وب سایت یا چندین وب سایت ایجاد می کند…
… برای انتشار محتوای عمدتا سرقت علمی.
آنها را با ثبت نام می کند مقالات فوری و شبکه مخاطبان ،
که تبلیغات را در مقالات خود درج می کند.
سپس آن مقالات را در مجموعه ای از ده ها صفحه فیس بوک در یک زمان پست می کند.
بازیگران Clickbait یک شبه در میانمار ظاهر شدند. با دستور العمل مناسب برای تولید محتوای جذاب و خاطره انگیز، آنها می توانند هزاران دلار آمریکا در ماه درآمد تبلیغاتی یا 10 برابر میانگین حقوق ماهانه – که مستقیماً توسط فیس بوک به آنها پرداخت می شود – ایجاد کنند.
🔫کلاهبرداران دلارهای خود را از افراد ساده لوح تهیه می کردند. اکنون آنها پرداخت های خود را مستقیماً از برخی از بزرگترین شرکت های فناوری جهان دریافت می کنند. متاسفم دیوید — اما این معادل نیست. https://t.co/mhMZMTNi6e pic.twitter.com/hgqYBcHw8U
اگر این امر وحشیانه است – بیایید @google را بررسی کنیم، که رسماً می‌گوید کسب درآمد را در میانمار فعال نمی‌کند (خیلی خطرناک) اما در عمل چشمان خود را می‌بندد و مشکلی در پرداخت به حساب‌های بانکی میانمار نمی‌یابد. €ï¸
قوانین ðŸ'‰ https://t.co/vCdrTpkGbf https://t.co/gX2FbeIa00 pic.twitter.com/dYV3eJp2eH
یک سند داخلی شرکت، که اولین بار توسط MIT Technology Review در اکتبر گزارش شد ، نشان می دهد که فیس بوک در اوایل سال 2019 از این مشکل آگاه بوده است. نویسنده، جف آلن، دانشمند سابق اطلاعات فیس بوک، دریافت که این تاکتیک های دقیق اجازه مزارع طعمه کلیک در مقدونیه و کوزوو را داده است. به نزدیک به نیم میلیون آمریکایی در سال قبل از انتخابات 2020 برسد. مزارع همچنین راه خود را به Instant Articles و Ad Breaks، یک برنامه کسب درآمد مشابه برای درج تبلیغات در ویدیوهای فیس بوک، باز کرده بودند. در این گزارش آمده است که در مقطعی، حدود 60 درصد از دامنه‌های ثبت‌شده در Instant Articles از تاکتیک‌های نوشتن هرزنامه استفاده می‌کردند که توسط مزارع clickbait استفاده می‌شد. آلن که متعهد به توافق عدم افشای اطلاعات با فیس بوک است، در مورد این گزارش اظهار نظری نکرد.
علیرغم فشار محققان داخلی و خارجی، فیس بوک برای جلوگیری از سوء استفاده تلاش کرد. در همین حال، این شرکت برنامه‌های کسب درآمد بیشتری را برای باز کردن جریان‌های جدید درآمد اجرا می‌کرد. علاوه بر Ad Breaks برای ویدیوها، درآمدزایی IGTV برای اینستاگرام و تبلیغات درون جریانی برای ویدیوهای زنده وجود داشت. Victoire Rio، محقق حقوق دیجیتالی که با آسیب‌های ناشی از پلتفرم در میانمار و سایر کشورهای جنوب جهانی مبارزه می‌کند، می‌گوید: «این فشار بی‌ملاحظه‌ای برای رشد کاربر که شاهد بودیم – اکنون شاهد یک فشار بی‌ملاحظه برای رشد ناشر هستیم.
بررسی فناوری MIT دریافته است که این مشکل اکنون در مقیاس جهانی رخ می دهد. هزاران عملیات کلیک طعمه، عمدتاً در کشورهایی که پرداخت‌های فیس‌بوک منبع درآمدی بزرگ‌تر و ثابت‌تری نسبت به سایر اشکال کار موجود فراهم می‌کند، به وجود آمده است. برخی از آنها تیمی از افراد هستند در حالی که برخی دیگر افراد هستند، با کمک ابزارهای خودکار ارزان قیمت که به آنها کمک می کند مقالاتی را در مقیاس انبوه ایجاد و توزیع کنند. آنها دیگر محدود به انتشار مقالات نیز نیستند. آن‌ها ویدیوهای لایو را بیرون می‌آورند و حساب‌های اینستاگرامی را اجرا می‌کنند که مستقیماً از آن درآمد کسب می‌کنند یا از آن برای هدایت ترافیک بیشتر به سایت‌های خود استفاده می‌کنند.
گوگل هم مقصر است. برنامه AdSense آن مزارع مستقر در مقدونیه و کوزوو را تقویت کرد که مخاطبان آمریکایی را در پیش از انتخابات ریاست جمهوری 2016 هدف قرار دادند. و این AdSense است که بازیگران جدید طعمه کلیک را در YouTube تشویق می کند تا محتوای ظالمانه و اطلاعات نادرست ویروسی را پست کنند.
امروزه بسیاری از مزارع کلیک طعمه هم با مقالات فوری و هم با AdSense کسب درآمد می کنند و از هر دو شرکت پرداختی دریافت می کنند. و از آنجایی که الگوریتم‌های فیس‌بوک و یوتیوب هر چیزی را که برای کاربران جذاب است تقویت می‌کنند ، یک اکوسیستم اطلاعاتی ایجاد کرده‌اند که در آن محتوایی که در یک پلتفرم ویروسی می‌شود، اغلب در پلتفرم دیگر بازیافت می‌شود تا توزیع و درآمد را به حداکثر برسانند.
ریو می‌گوید: «اگر سکوها نبودند، این بازیگران وجود نداشتند.
«این عادی نیست. این سالم نیست.»
جو آزبورن، سخنگوی متا، در پاسخ به شواهد دقیقی که برای هر شرکتی از این رفتار ارائه کردیم، یافته‌های اصلی ما را رد کرد و گفت که ما این موضوع را اشتباه متوجه شده‌ایم. او گفت: «بدون در نظر گرفتن، ما برای سال‌های متمادی در ساخت راه‌حل‌های متخصص محور و مقیاس‌پذیر برای این مسائل پیچیده سرمایه‌گذاری کرده‌ایم و به این کار ادامه خواهیم داد».
Google تأیید کرد که این رفتار خط‌مشی‌هایش را نقض می‌کند و تمام کانال‌های YouTube را که بررسی فناوری MIT شناسایی کرده بود به عنوان انتشار اطلاعات نادرست، خاتمه داد. آیوی چوی، سخنگوی یوتیوب گفت: «ما سخت کار می‌کنیم تا از بینندگان در برابر طعمه کلیک یا محتوای گمراه‌کننده در سراسر پلتفرم‌های خود محافظت کنیم و سرمایه‌گذاری زیادی روی سیستم‌هایی انجام داده‌ایم که برای ارتقای اطلاعات معتبر طراحی شده‌اند.»
مزارع Clickbait فقط کشورهای خود را هدف قرار نمی دهند. با الگوبرداری از بازیگران مقدونیه و کوزوو، جدیدترین اپراتورها متوجه شده‌اند که برای تبدیل خشم سیاسی به درآمد، نیازی به درک بافت محلی و زبان آن ندارند.
MIT Technology Review با آلن، که اکنون رهبری یک موسسه غیرانتفاعی به نام « Institute Integrity» را بر عهده دارد که در مورد سوء استفاده از پلتفرم تحقیقاتی انجام می دهد، برای شناسایی عوامل احتمالی طعمه کلیک در فیس بوک، همکاری می کند. ما روی صفحات تمام شده از کامبوج و ویتنام تمرکز کردیم – دو کشوری که عملیات کلیک طعمه در حال حاضر از وضعیت میانمار سود می برند.
ما داده‌هایی را از CrowdTangle، که تیم توسعه‌اش اوایل امسال از هم پاشید، و از فهرست ناشران فیس‌بوک ، که ثبت نام ناشران در برنامه‌های کسب درآمد را ثبت می‌کند، به دست آوردیم. آلن یک الگوریتم خوشه‌بندی سفارشی برای یافتن صفحاتی نوشت که محتوا را به شیوه‌ای کاملاً هماهنگ ارسال می‌کنند و گویشوران زبان‌هایی را که عمدتاً در خارج از کشورهایی که عملیات‌ها در آنجا مستقر هستند، هدف قرار می‌دهند. سپس تجزیه و تحلیل کردیم که کدام دسته حداقل یک صفحه در یک برنامه کسب درآمد ثبت کرده اند یا محتوای صفحه ثبت شده در یک برنامه را به شدت تبلیغ می کنند.
ما بیش از 2000 صفحه را در هر دو کشور یافتیم که درگیر این رفتار شبیه به طعمه کلیک بودند. (این ممکن است کم شمار باشد، زیرا همه صفحات فیس بوک توسط CrowdTangle ردیابی نمی شوند.) بسیاری از آنها میلیون ها فالوور دارند و احتمالاً به کاربران بیشتری نیز دسترسی پیدا می کنند. آلن در گزارش سال 2019 خود دریافت که 75 درصد از کاربرانی که در معرض محتوای کلیکی از مزارع اجرا شده در مقدونیه و کوزوو بوده اند، هرگز هیچ یک از صفحات را دنبال نکرده اند. سیستم توصیه محتوای فیس بوک در عوض آن را در فیدهای خبری خود قرار داده بود.
هنگامی که MIT Technology Review لیستی از این صفحات و توضیح دقیق روش ما را برای فیس بوک ارسال کرد، آزبورن این تحلیل را "نقص" خواند. او گفت: «در حالی که برخی از صفحات اینجا ممکن است در فهرست ناشران ما قرار داشته باشند، بسیاری از آنها واقعاً در فیس بوک کسب درآمد نکرده اند.
در واقع، این اعداد نشان نمی دهد که همه این صفحات درآمد تبلیغاتی ایجاد کرده اند. در عوض، بر اساس داده‌هایی که فیس‌بوک در دسترس عموم قرار داده است، تخمینی از تعداد صفحات مرتبط با بازیگران کلیک طعمه در کامبوج و ویتنام است که فیس‌بوک واجد شرایط کسب درآمد از این پلتفرم شده است.
آزبورن همچنین تأیید کرد که تعداد بیشتری از صفحات شبیه طعمه کلیکی که توسط کامبوج اداره می‌شوند، مستقیماً در یکی از برنامه‌های کسب درآمد فیس‌بوک ثبت‌نام کرده‌اند که قبلاً تصور می‌کردیم. در تجزیه و تحلیل ما، متوجه شدیم که 35٪ از صفحات در خوشه های ما در دو سال گذشته این کار را انجام داده اند. 65٪ دیگر به طور غیرمستقیم درآمد تبلیغاتی را با تبلیغ شدید محتوای صفحه ثبت شده برای مخاطبان گسترده تر ایجاد می کنند. آزبورن گفت که در واقع حدود نیمی از صفحاتی که ما پیدا کردیم، یا تقریباً 150 صفحه دیگر، مستقیماً در یک نقطه در یک برنامه کسب درآمد ثبت شده بودند، در درجه اول Instant Articles.
مدت کوتاهی پس از نزدیک شدن ما به فیس بوک، اپراتورهای صفحات clickbait در میانمار در انجمن های آنلاین شروع به شکایت کردند که صفحات آنها از Instant Articles بوت شده است. آزبورن از پاسخ به سؤالات ما در مورد آخرین اقدامات اجرایی که شرکت انجام داده است خودداری کرد.
فیس بوک به طور مداوم به دنبال حذف این بازیگران از برنامه های خود بوده است. به عنوان مثال، آزبورن گفت، برای مثال، تنها 30 صفحه از صفحاتی که توسط کامبوج اداره می شود هنوز در حال کسب درآمد هستند. اما داده‌های ما از فهرست‌های ناشران فیس‌بوک نشان می‌دهد که اجرای آن اغلب با تأخیر و ناقص است—صفحه‌های کلیک می‌توانند قبل از حذف شدن صدها روز در برنامه‌های کسب درآمد باقی بمانند. همین بازیگران به محض اینکه صفحات قدیمی‌شان پول‌زدایی کردند، صفحات جدیدی را باز می‌کنند.
آلن اکنون کدی را که ما برای تشویق سایر محققان مستقل به اصلاح و توسعه کارمان استفاده می‌کردیم ، منبع باز می‌کند.
برای حمایت از روزنامه نگاری MIT Technology Review، لطفاً مشترک شوید .
با استفاده از همین روش، ما همچنین بیش از 400 صفحه خارجی را یافتیم که مخاطبان عمدتاً ایالات متحده را در گروه‌هایی که در فهرست‌های ناشران فیس‌بوک در دو سال گذشته ظاهر شده‌اند، هدف قرار می‌دهند. (ما صفحاتی از کشورهایی که زبان اصلی آنها انگلیسی است را درج نکردیم.) این مجموعه شامل یک خوشه کسب درآمد است که بخشی از مقدونیه با هدف زنان و جامعه LGBTQ اجرا می شود. دارای هشت صفحه فیس بوک، از جمله دو صفحه تایید شده با بیش از 1.7 میلیون و 1.5 میلیون دنبال کننده به ترتیب، و مطالبی را از پنج وب سایت پست می کند که هر کدام در Google AdSense و Audience Network ثبت شده اند. همچنین دارای سه حساب اینستاگرام است که از طریق فروشگاه های هدیه و همکاری و با هدایت کاربران به همان وب سایت هایی که تا حد زیادی سرقت ادبی شده اند، درآمد کسب می کنند. ادمین های صفحات فیس بوک و حساب های اینستاگرام به درخواست های ما برای اظهار نظر پاسخ ندادند.
آزبورن گفت که فیس بوک اکنون در حال بررسی اکانت ها است، پس از اینکه ما آنها را مورد توجه شرکت قرار دادیم. چوی گفت که گوگل در گذشته تبلیغات AdSense را از صدها صفحه در این سایت‌ها به دلیل نقض خط‌مشی حذف کرده است، اما خود سایت‌ها همچنان بر اساس بررسی‌های منظم شرکت اجازه کسب درآمد دارند.
در حالی که ممکن است مقدونی‌هایی که این صفحات را اداره می‌کنند، واقعاً به سیاست ایالات متحده و حقوق زنان و LGBTQ اهمیت می‌دهند، محتوا غیرقابل انکار درآمدزایی دارد. این بدان معناست که آنچه که آنها تبلیغ می کنند به احتمال زیاد بر اساس الگوریتم فید خبری فیسبوک برنده و باخت هدایت می شود.
کامیل فرانسوا، محقق دانشگاه کلمبیا که در مورد کمپین‌های اطلاعات نادرست سازمان‌یافته در رسانه‌های اجتماعی مطالعه می‌کند، فعالیت یک صفحه یا دسته‌ای از صفحات ممکن است اهمیت چندانی نداشته باشد. اما وقتی صدها یا هزاران بازیگر همان کار را انجام می‌دهند، محتوای یکسانی را تقویت می‌کنند، و به میلیون‌ها مخاطب دسترسی پیدا می‌کنند، می‌تواند بر گفتگوی عمومی تأثیر بگذارد. فرانسوا می‌گوید: «آنچه مردم به‌عنوان گفتگوی داخلی درباره یک موضوع می‌بینند، در واقع می‌تواند چیزی کاملاً متفاوت باشد». "این دسته از افراد حقوق بگیر هستند که وانمود می کنند هیچ رابطه ای با یکدیگر ندارند و آنچه را که پست کنند را بهینه می کنند."
آزبورن گفت فیس بوک در دو سال گذشته چندین خط مشی و پروتکل های اجرایی جدید برای رسیدگی به این موضوع ایجاد کرده است، از جمله جریمه کردن صفحاتی که از یک کشور خارج شده اند و طوری رفتار می کنند که گویی محلی در کشور دیگر هستند، و همچنین جریمه کردن صفحاتی که مخاطبان خود را در کشور دیگر ایجاد می کنند. بر اساس یک موضوع و سپس به موضوع دیگر می پردازیم. اما هم آلن و هم ریو می گویند که اقدامات این شرکت نتوانسته خلأهای اساسی در سیاست ها و طرح های پلتفرم را ببندد – آسیب پذیری هایی که به بحران اطلاعات جهانی دامن می زنند.
ریو می‌گوید: «این پیش از هر چیز کشورهای خارج از ایالات متحده را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما خطر بزرگی برای ایالات متحده در درازمدت نیز به همراه دارد». زمانی که رویدادهای شدیدی مانند انتخابات رخ دهد، تقریباً در هر نقطه از جهان تأثیر خواهد گذاشت.»
در پاسخ به گزارش اولیه MIT Technology Review در مورد گزارش داخلی آلن در سال 2019، که به طور کامل منتشر کردیم، دیوید آگرانوویچ، مدیر اختلال تهدید جهانی در فیس بوک، در توییتی نوشت : «صفحاتی که در اینجا به آنها ارجاع داده شده، بر اساس تحقیقات سال 2019 خود ما، انگیزه مالی دارند. هرزنامه‌ها، نه عملیات نفوذ آشکار. هر دوی این ها چالش های جدی هستند، اما متفاوت هستند. در هم آمیختن آنها به کسی کمکی نمی کند.» آزبورن تکرار کرد که ما در پاسخ به یافته های خود دو گروه را با هم ترکیب می کنیم.
اما کارشناسان اطلاعات نادرست می گویند که ایجاد یک مرز سخت بین هرزنامه نویسان با انگیزه مالی و عملیات نفوذ سیاسی گمراه کننده است.
یک تمایز در قصد وجود دارد: ارسال‌کنندگان هرزنامه با انگیزه مالی نسبت به محتوایی که منتشر می‌کنند بی‌اعتنا هستند. آن‌ها به هر جایی که کلیک‌ها و پول باشد می‌روند و به الگوریتم فید خبری فیس‌بوک اجازه می‌دهند که موضوعات بعدی را پوشش دهند. در عوض، عملیات سیاسی در جهت پیشبرد یک دستور کار مشخص است.
اما در عمل مهم نیست : در تاکتیک ها و تاثیر آنها، آنها اغلب یکسان به نظر می رسند. در یک روز متوسط، یک سایت طعمه کلیکی با انگیزه مالی ممکن است مملو از اخبار افراد مشهور، حیوانات بامزه، یا داستان‌های بسیار احساسی باشد که همگی محرک‌های قابل اعتماد ترافیک هستند. سپس، هنگامی که آشفتگی سیاسی رخ می دهد، آنها به سمت اخبار فراحزبی، اطلاعات نادرست، و طعمه های خشمگین سوق می یابند، زیرا درگیری بیشتر می شود.
خوشه صفحه مقدونی یک مثال اصلی است. بیشتر اوقات این محتوا حقوق زنان و LGTBQ را ترویج می کند. اما در حوالی رویدادهایی مانند انتخابات 2020، قیام 6 ژانویه، و تصویب «لایحه ضربان قلب» ضد سقط جنین تگزاس، این خوشه محتوای سیاسی مشخصی را تقویت کرد. بسیاری از مقالات آن به طور گسترده توسط صفحات قانونی با فالوورهای بسیار منتشر شده است، از جمله مواردی که توسط دموکرات‌های اشغال، اتحادیه دانشمندان نگران، و راهپیمایی جهانی زنان اداره می‌شوند.

در همین حال، عملیات نفوذ سیاسی ممکن است محتوای افراد مشهور و حیوانات را برای ایجاد صفحات فیس بوک با فالوورهای زیاد ارسال کند. آنها همچنین در جریان رویدادهای حساس سیاسی به سیاست می پردازند و از مخاطبان زیادی که از قبل در اختیار دارند، سرمایه گذاری می کنند.
فعالان سیاسی گاهی اوقات به ارسال کنندگان هرزنامه با انگیزه مالی برای پخش تبلیغات در صفحات فیس بوک خود، یا خرید صفحاتی برای استفاده مجدد از آنها برای کمپین های نفوذ پرداخت می کنند. ریو قبلاً شواهدی از بازار سیاه دیده است که در آن بازیگران clickbait می توانند مخاطبان بزرگ فیس بوک خود را بفروشند.
به عبارت دیگر، صفحات بی ضرر به نظر می رسند تا زمانی که اینطور نباشند. آلن در این گزارش نوشت: «ما به بازیگران غیرمعتبر قدرت داده‌ایم تا فالوورهای زیادی را برای اهداف ناشناخته جمع کنند.
این تغییر بارها در میانمار از زمان ظهور مزارع کلیک طعمه، به ویژه در طول بحران روهینگیا و بارها در پیش و پس از کودتای نظامی امسال اتفاق افتاده است. (این مورد اخیر با رویدادهایی بسیار شبیه به شورش 6 ژانویه ایالات متحده، از جمله ادعاهای جعلی گسترده در مورد یک انتخابات دزدیده شده ، تسریع شد.)
در اکتبر 2020، فیس بوک تعدادی از صفحات و گروه هایی را که درگیر رفتار هماهنگ با طعمه کلیک در میانمار بودند، حذف کرد. در تجزیه و تحلیل این دارایی ها، Graphika، یک شرکت تحقیقاتی که به مطالعه گسترش اطلاعات آنلاین می پردازد، دریافت که صفحات عمدتاً بر اخبار و شایعات مربوط به افراد مشهور متمرکز بوده اند، اما تبلیغات سیاسی، لفاظی های خطرناک ضد مسلمانان و اطلاعات نادرست کووید-19 را در زمان کلیدی منتشر می کنند. لحظات بحران ده ها صفحه هر کدام بیش از 1 میلیون دنبال کننده داشتند که بزرگترین آنها به بیش از 5 میلیون نفر می رسد.
همین پدیده در فیلیپین در آستانه انتخابات ریاست جمهوری رودریگو دوترته در سال 2016 رخ داد. دوترته به دلیل سیاست پوپولیستی، لفاظی‌های غم‌انگیز و تمایلات اقتدارگرایانه‌اش با دونالد ترامپ مقایسه شده است. در طول مبارزات انتخاباتی او، یک مزرعه کلیک طعمه، که به طور رسمی به عنوان شرکت Twinmark Media ثبت شده بود، از پوشش افراد مشهور و سرگرمی به تبلیغ او و ایدئولوژی اش تغییر مکان داد.
در آن زمان، باور عمومی بر این بود که سیاستمداران Twinmark را برای اجرای یک کمپین نفوذ استخدام کرده اند. اما در مصاحبه با روزنامه نگاران و محققان ، کارمندان سابق Twinmark اعتراف کردند که به سادگی دنبال سود هستند. از طریق آزمایش، کارمندان دریافتند که محتوای طرفدار دوترته در طول یک انتخابات داغ برتری دارد. بر اساس تحقیقات انجام شده از محققان رسانه و ارتباطات، جاناتان اونگ و جیسون وینسنت آ. کابانیز، آنها حتی به سایر افراد مشهور و تأثیرگذار پول پرداختند تا مقالات خود را به اشتراک بگذارند تا کلیک های بیشتری دریافت کنند و درآمد تبلیغاتی بیشتری کسب کنند.
در ماه های پایانی مبارزات انتخاباتی، دوترته بر گفتمان سیاسی در رسانه های اجتماعی تسلط داشت. فیس‌بوک خود او را « پادشاه بلامنازع مکالمات فیس‌بوک » نامید، وقتی متوجه شد که او موضوع 68 درصد از کل بحث‌های مربوط به انتخابات بوده است ، در حالی که نزدیک‌ترین رقیب بعدی‌اش این رقم را 46 درصد اعلام کرد.
سه ماه پس از انتخابات، ماریا رسا، مدیر عامل شرکت رسانه‌ای راپلر، که جایزه صلح نوبل امسال را به خاطر فعالیت‌هایش در مبارزه با اطلاعات نادرست برنده شد، قطعه‌ای منتشر کرد که در آن توضیح می‌داد که چگونه یک کنسرت از طعمه کلیک و تبلیغات هماهنگ در فیس‌بوک «تغییر [ed] عمومی شد. نظر در مورد مسائل کلیدی.
او می‌نویسد: «این یک استراتژی «مرگ با هزاران بریدگی» است – حذف حقایق، با استفاده از واقعیت‌های نیمه‌حقیقی که با ادغام قدرت ربات‌ها و حساب‌های جعلی در رسانه‌های اجتماعی برای دستکاری افراد واقعی، واقعیتی جایگزین می‌سازد.
در سال 2019، فیس بوک سرانجام 220 صفحه فیس بوک، 73 حساب فیس بوک و 29 حساب اینستاگرام مرتبط با Twinmark Media را حذف کرد. تا آن زمان، فیس‌بوک و گوگل قبلاً 8 میلیون دلار ( 400 میلیون پزو فیلیپین ) به مزرعه پرداخت کرده بودند.
نه فیسبوک و نه گوگل این مبلغ را تایید نکردند. آزبورن از متا با این توصیف که فیس بوک بر انتخابات تأثیر گذاشته است مخالفت کرد.
طبق گزارش داخلی آلن، فیس‌بوک در نیمه اول سال 2019 تلاش زیادی برای حذف مزارع طعمه کلیک از Instant Articles و Ad Breaks انجام داد. به طور خاص، شروع به بررسی ناشران برای اصالت محتوا کرد و از کسانی که محتوای عمدتا غیراصلی پست می‌کردند، پول زدایی کرد.
اما این چک های خودکار محدود هستند. آنها در درجه اول بر ارزیابی اصالت ویدیوها تمرکز می کنند، نه به عنوان مثال، اینکه آیا یک مقاله سرقت ادبی شده است یا خیر. حتی اگر این کار را انجام دهند، چنین سیستم‌هایی فقط به اندازه قابلیت‌های هوش مصنوعی شرکت در یک زبان خاص خواهند بود. کشورهایی که دارای زبان‌هایی هستند که توسط جامعه تحقیقاتی هوش مصنوعی اولویت‌بندی نشده‌اند، توجه بسیار کمتری دارند. در مورد اتیوپی 100 میلیون نفر و شش زبان وجود دارد. فیس بوک تنها از دو زبان از این زبان ها برای سیستم های یکپارچگی پشتیبانی می کند.
ریو می‌گوید که در اجرای قوانین نیز خلأهایی وجود دارد. متخلفان از برنامه خارج می شوند، اما از پلت فرم خارج نمی شوند، و می توانند برای بازگرداندن آنها درخواست تجدید نظر کنند. درخواست‌ها توسط تیمی مجزا از تیمی که اعمال را انجام می‌دهد و فقط بررسی‌های موضعی اولیه را قبل از بازگرداندن بازیگر انجام می‌دهد، بررسی می‌شود. (فیس‌بوک به سؤالاتی درباره اینکه این چک‌ها واقعاً به دنبال چه چیزی هستند، پاسخ نداد.) در نتیجه، ممکن است چند ساعت طول بکشد تا اپراتور کلیک طعمه پس از حذف دوباره و دوباره به آن ملحق شود. او می گوید: «به نوعی همه تیم ها با یکدیگر صحبت نمی کنند.
اینگونه بود که ریو در ماه مارس سال جاری در وحشت یافت. یک ماه پس از اینکه ارتش آنگ سان سوچی، رهبر سابق دموکرات را دستگیر کرد و کنترل دولت را به دست گرفت، معترضان همچنان به شدت با رژیم جدید درگیر بودند. ارتش به طور پراکنده دسترسی به اینترنت و شبکه های پخش را قطع می کرد و ریو از امنیت دوستانش در کشور وحشت داشت.
او شروع به جستجوی آنها در ویدیوهای لایو فیس بوک کرد. او می‌گوید: «مردم واقعاً فعالانه این ویدیوها را تماشا می‌کردند، زیرا این گونه است که شما عزیزانتان را دنبال می‌کنید. او نگران این نبود که ببیند ویدیوها از صفحاتی با مشکلات اعتباری می آیند. او معتقد بود که پخش کنندگان از صفحات جعلی برای محافظت از ناشناس بودن خود استفاده می کنند.
سپس غیرممکن اتفاق افتاد: او همان ویدیوی Live را دو بار دید. او آن را به خاطر آورد زیرا هولناک بود: صدها کودک، که در سن 10 سالگی به نظر می رسیدند، در یک ردیف با دستانشان بر روی سرشان، در کامیون های نظامی بارگیری شدند.
هنگامی که او در آن حفاری کرد، متوجه شد که ویدیوها اصلاً زنده نیستند. ویدیوهای زنده به منظور نشان دادن یک پخش بی‌درنگ و شامل ابرداده‌های مهم درباره زمان و مکان فعالیت هستند. این ویدیوها از جاهای دیگر دانلود شده و با استفاده از ابزارهای شخص ثالث در فیس بوک بازنشر شده بودند تا شبیه پخش زنده به نظر برسند.
سوفی ژانگ، دانشمند سابق داده در فیس بوک، فاش کرد که دستکاری سیاسی جهانی را امکان پذیر می کند و کاری برای متوقف کردن آن انجام نداده است.
صدها نفر از آنها وجود داشت که ده ها هزار نامزدی و صدها هزار بازدید جمع آوری کردند. از اوایل نوامبر، بررسی فناوری MIT ده‌ها ویدیوی لایو جعلی تکراری از این بازه زمانی را پیدا کرد. یک جفت تکراری با بیش از 200000 و 160000 بازدید به ترتیب به زبان برمه ای اعلام کرد: "من تنها کسی هستم که از سراسر کشور به صورت زنده برنامه پخش می کنم." فیس بوک چندین مورد از آنها را پس از اینکه ما به آنها توجه کردیم حذف کرد، اما ده ها مورد دیگر و همچنین صفحاتی که آنها را ارسال کردند هنوز باقی مانده اند. آزبورن گفت که این شرکت از این موضوع آگاه است و در طول سال گذشته این Lives جعلی و توزیع آنها را به میزان قابل توجهی کاهش داده است.
از قضا، ریو معتقد است، این ویدئوها احتمالاً از فیلم‌های بحران آپلود شده در یوتیوب به عنوان مدرک حقوق بشر برداشته شده است. به عبارت دیگر، صحنه‌ها در واقع مربوط به میانمار هستند، اما همه آنها از ویتنام و کامبوج ارسال شده‌اند.
طی نیم سال گذشته، ریو چندین خوشه صفحه را که از ویتنام و کامبوج خارج شده بودند، ردیابی و شناسایی کرده است. بسیاری از آنها از ویدیوهای لایو جعلی برای ایجاد سریع تعداد فالوورهای خود استفاده کردند و بینندگان را برای پیوستن به گروه های فیس بوک که به عنوان جوامع طرفدار دموکراسی ظاهر می شدند، سوق دادند. ریو اکنون نگران است که آخرین عرضه تبلیغات درون جریانی فیس بوک در ویدیوهای زنده، بازیگران کلیک طعمه را تشویق کند تا آنها را جعل کنند. یک خوشه کامبوجی با 18 صفحه شروع به ارسال اطلاعات نادرست سیاسی بسیار مضر کرد و در چهار ماه در مجموع به 16 میلیون تعامل و 1.6 میلیون مخاطب رسید. فیس بوک تمام 18 صفحه را در ماه مارس حذف کرد، اما خوشه های جدید همچنان به چرخش خود ادامه می دهند در حالی که سایرین باقی می مانند.
همانطور که ریو می داند، این بازیگران ویتنامی و کامبوجیایی برمه ای صحبت نمی کنند. آنها احتمالاً فرهنگ برمه یا سیاست این کشور را درک نمی کنند. نکته اصلی این است که آنها نیازی به این کار ندارند. نه زمانی که آنها محتوای آنها را می دزدند.
ریو از آن زمان چندین گروه خصوصی فیس بوک و تلگرام کامبوج را پیدا کرده است (یکی با بیش از 3000 نفر) که در آن ابزارها و نکاتی درباره بهترین استراتژی های پول درآوردن معامله می کنند. MIT Technology Review اسناد، تصاویر و ویدیوهایی را که گردآوری کرده بود، بررسی کرد و یک مترجم خمری را برای تفسیر یک ویدیوی آموزشی که بینندگان را گام به گام در جریان کار با طعمه کلیکی هدایت می‌کرد، استخدام کرد.
این مطالب نشان می‌دهد که چگونه اپراتورهای کامبوج تحقیقاتی را در مورد محتوای با بهترین عملکرد در هر کشور جمع‌آوری می‌کنند و آنها را برای وب‌سایت‌های clickbait خود سرقت می‌کنند. یک پوشه Google Drive به اشتراک گذاشته شده در جامعه دارای دوجین صفحه گسترده پیوند به محبوب ترین گروه های فیس بوک در 20 کشور از جمله ایالات متحده، بریتانیا، استرالیا، هند، فرانسه، آلمان، مکزیک و برزیل است.
ویدیوی آموزشی همچنین نشان می‌دهد که چگونه آنها ویروسی‌ترین ویدیوهای YouTube را به زبان‌های مختلف پیدا می‌کنند و از یک ابزار خودکار برای تبدیل هر یک به مقاله برای سایت خود استفاده می‌کنند. ما 29 کانال یوتیوب را پیدا کردیم که اطلاعات نادرست سیاسی درباره وضعیت سیاسی کنونی میانمار منتشر می‌کردند، به عنوان مثال، که به مقاله‌های کلیک طعمه تبدیل می‌شدند و برای مخاطبان جدید در فیس‌بوک توزیع می‌شدند.
پس از جلب توجه کانال‌ها، یوتیوب همه آن‌ها را به دلیل نقض دستورالعمل‌های انجمن خود، از جمله هفت مورد که به‌عنوان بخشی از عملیات‌های نفوذ هماهنگ مرتبط با میانمار بودند، خاتمه داد. چوی خاطرنشان کرد که یوتیوب قبلاً نیز ارائه تبلیغات در نزدیک به 2000 ویدیو در این کانال ها را متوقف کرده بود. او گفت: "ما همچنان به طور فعال بر پلتفرم های خود نظارت می کنیم تا از بازیگران بدی که به دنبال سوء استفاده از شبکه ما برای کسب سود هستند جلوگیری کنیم."
سپس ابزارهای دیگری وجود دارد، از جمله ابزاری که به ویدیوهای از پیش ضبط شده اجازه می دهد تا به عنوان ویدیوهای فیس بوک لایو جعلی ظاهر شوند. یکی دیگر به صورت تصادفی جزئیات نمایه مردان ایالات متحده را تولید می کند، از جمله تصویر، نام، تولد، شماره تامین اجتماعی، شماره تلفن و آدرس، بنابراین ابزار دیگری می تواند با استفاده از برخی از این اطلاعات، حساب های فیس بوک جعلی را تولید انبوه کند.
اکنون انجام این کار آنقدر آسان است که بسیاری از بازیگران کامبوجی به تنهایی فعالیت می کنند. ریو آنها را کارآفرینان خرد می نامد. در شدیدترین سناریو، او دیده است که افراد 11000 حساب فیس بوک را به تنهایی مدیریت می کنند.
کارآفرینان خرد موفق همچنین دیگران را برای انجام این کار در جامعه خود آموزش می دهند. او می گوید: "این بدتر خواهد شد." "هر جو در جهان می تواند بر محیط اطلاعاتی شما تأثیر بگذارد بدون اینکه شما متوجه شوید."
هاوگن در طول شهادت خود در سنا در اکتبر سال جاری، ایرادات اساسی رویکرد مبتنی بر محتوا فیس بوک برای سوء استفاده از پلت فرم را برجسته کرد. او گفت که استراتژی فعلی، متمرکز بر آنچه که می تواند و نمی تواند در پلت فرم ظاهر شود، تنها می تواند واکنشی باشد و هرگز جامع نباشد. نه تنها فیس‌بوک را ملزم می‌کند تا هر نوع سوءاستفاده احتمالی را برشمرد، بلکه از این شرکت نیز می‌خواهد که در تعدیل به هر زبانی مهارت داشته باشد. فیس بوک در هر دو زمینه شکست خورده است و آسیب پذیرترین افراد در جهان بیشترین هزینه را پرداخته اند.
هاوگن گفت که مقصر اصلی تمایل فیس بوک برای به حداکثر رساندن تعامل است که الگوریتم و طراحی پلتفرم آن را به غول بزرگی برای سخنان نفرت انگیز و اطلاعات نادرست تبدیل کرده است. تحقیقات بررسی فناوری MIT در اوایل سال جاری، بر اساس ده‌ها مصاحبه با مدیران فیس‌بوک، کارمندان فعلی و سابق، همتایان صنعت و کارشناسان خارجی، این توصیف را تأیید می‌کند.
شهادت او همچنین همان چیزی است که آلن در گزارش خود نوشته است – و آنچه ریو و سایر کارشناسان اطلاعات نادرست بارها در تحقیقات خود دیده اند. برای مزارع کلیک طعمه، ورود به برنامه های کسب درآمد اولین گام است، اما میزان درآمد آنها بستگی به این دارد که سیستم های توصیه محتوای فیس بوک تا چه حد مقالات خود را تقویت می کنند. اگر تاکتیک‌های مبهم آن‌ها در این پلت‌فرم به خوبی عمل نمی‌کرد، آن‌ها رشد نمی‌کردند و چنین محتوای مخربی را سرقت نمی‌کردند.
در نتیجه، از بین بردن علف‌های هرز مزارع راه‌حل نیست: بازیگران با انگیزه بالا همیشه می‌توانند وب‌سایت‌ها و صفحات جدید را برای کسب درآمد بیشتر ایجاد کنند. در عوض، این الگوریتم‌ها و مکانیسم‌های پاداش محتوا هستند که نیاز به رسیدگی دارند.
آلن در گزارش خود یک راه ممکن را پیشنهاد کرد که فیس بوک می تواند این کار را انجام دهد: استفاده از چیزی که به عنوان معیار قدرت مبتنی بر نمودار برای رتبه بندی محتوا شناخته می شود. این کار صفحات با کیفیت بالاتر مانند اخبار و رسانه ها را تقویت می کند و صفحات با کیفیت پایین تر مانند طعمه کلیک را کاهش می دهد و روند فعلی را معکوس می کند.
هاوگن تاکید کرد که شکست فیس بوک در تعمیر پلتفرم خود به دلیل کمبود راه حل، ابزار یا ظرفیت نبود. او گفت: «فیس‌بوک می‌تواند تغییر کند، اما واضح است که این کار را به تنهایی انجام نمی‌دهد. «ترس من این است که بدون اقدام، رفتارهای تفرقه‌انگیز و افراطی که امروز می‌بینیم تنها آغاز کار است. آنچه در میانمار دیدیم و اکنون در اتیوپی می‌بینیم، تنها فصل‌های آغازین یک داستان است، به طوری که هیچ‌کس نمی‌خواهد پایان آن را بخواند.»
(آزبورن گفت فیس بوک امروز رویکردی اساساً متفاوت با میانمار با تخصص بیشتر در مسائل حقوق بشر این کشور و تیم و فناوری اختصاصی برای شناسایی محتوای نقض کننده، مانند سخنان مشوق نفرت، در برمه دارد.)
در ماه اکتبر، فرستاده ویژه سازمان ملل در امور میانمار گفت که این کشور وارد جنگ داخلی شده است . هزاران نفر از آن زمان به کشورهای همسایه مانند تایلند و هند گریخته اند. از اواسط نوامبر، بازیگران clickbait به ارسال اخبار جعلی هر ساعت ادامه دادند. در یک پست، رهبر دموکرات، "مادر سو" ترور شده بود. در دیگری، او سرانجام آزاد شده بود.
تشکر ویژه از تیم ما طراحی و توسعه توسط Rachel Stein و Andre Vitorio. کارگردانی و تولید هنری توسط امیلی لونگ و استفانی آرنت. ویرایش توسط نایل فرث و مت هونان. بررسی حقایق توسط مت ماهونی. ویرایش کپی توسط لیندا لونتال.
تصحیح: نسخه قبلی مقاله به اشتباه بیان می‌کرد که پس از تماس ما با فیس‌بوک، بازیگران clickbait در کامبوج در انجمن‌های آنلاین در مورد بوت شدن از Instant Articles شروع به شکایت کردند. بازیگران در واقع در میانمار بودند.
شهادت فرانسیس هاگن در جلسه امروز سنا سؤالات جدی را در مورد نحوه عملکرد الگوریتم های فیس بوک ایجاد کرد – و بازتاب یافته های بسیاری از تحقیقات قبلی ما است.
«این عادی نیست. این سالم نیست.»
سوفی ژانگ، دانشمند سابق داده در فیس بوک، فاش کرد که دستکاری سیاسی جهانی را امکان پذیر می کند و کاری برای متوقف کردن آن انجام نداده است.
فانتزی‌های قدیمی و آشکارا یهودستیزانه طرفداران جدیدی پیدا می‌کنند و فعالان راست افراطی در تلاش هستند تا باورهای ضد قرنطینه را نیز به یهودستیزی تبدیل کنند.
پیشنهادهای ویژه، داستان های برتر، رویدادهای آینده و موارد دیگر را کشف کنید.
از اینکه ایمیل خود را ثبت کردید، متشکریم!
به نظر می رسد مشکلی پیش آمده است.
ما در ذخیره تنظیمات برگزیده شما با مشکل روبرو هستیم. سعی کنید این صفحه را بازخوانی کنید و یک بار دیگر آنها را به روز کنید. اگر همچنان این پیام را دریافت می‌کنید، با فهرستی از خبرنامه‌هایی که می‌خواهید دریافت کنید، از طریق customer-service@technologyreview.com با ما تماس بگیرید.
ماموریت ما این است که از طریق روزنامه نگاری معتبر، تأثیرگذار و قابل اعتماد، تصمیمات آگاهانه تر و آگاهانه تر در مورد فناوری را اتخاذ کنیم.
اشتراک در برای حمایت از روزنامه نگاری ما
© 2021 بررسی فناوری MIT

source

توسط techkhabari